Ziekte van Korsakov

Door de symptomen lijkt Korsakov op dementie. Dementie is echter progressief en Korsakov niet, als alcoholinname stopt en het voedingspatroon goed is. Bij Korsakov staat de aantasting van het kortetermijngeheugen centraal, terwijl het verstand gespaard blijft. Bij dementie is zowel het korte- als het langetermijngeheugen aangetast en gaat het verstand ook achteruit.

Verschijnselen

Het belangrijkste kenmerk van de ziekte van Korsakov is het niet kunnen onthouden van nieuwe informatie. Mensen met deze ziekte hebben ook vaak last van desorientatie in tijd en ruimte, loop- en evenwichtsstoornissen, en karakterveranderingen. Ook kunnen mensen paranoide, depressief en agressief worden. Daarnaast is kenmerkend dat er problemen in gedrag bestaan ten aanzien van plannen, organiseren en uitvoeren (bijvoorbeeld starten en stoppen). Een ander opvallend kenmerk is confabulatie. De patient vult de gaten die in zijn geheugen zijn ontstaan met verhalen over dingen die zijn gebeurd of die hij zou hebben beleefd. Vaak zijn deze confabulaties heel overtuigend, maar blijken ze onjuist te zijn.

Oorzaak

De oorzaak van de ziekte van Korsakov is een ernstig vitamine B1-tekort, dat ontstaat bij langdurig alcoholgebruik in combinatie met slechte voeding (met slecht en/of te weinig eten, zie onderstaande opmerking). Ook kan de lever zo beschadigd raken dat deze de vitamine B1 niet meer kan omzetten.

Diagnostiek

De diagnose Korsakov kan worden gesteld door neuropsychologisch onderzoek, na observatie gedurende enige tijd en na een voldoende lange periode van alcoholonthouding en lichamelijk herstel. Er zijn verschillende gradaties in Korsakov te onderscheiden, wat ook leidt tot verschillende vormen van begeleiding en zorg.

Behandelmogelijkheden

De kernsymptomen van Korsakov zijn blijvend, maar kunnen wel in ernst afnemen. Dit kan doordat de patient leert gebruik te maken van hulpmiddelen als dagschema 's en een agenda. Dit leren vindt onbewust plaats, door vele herhalingen. Daarbij ontstaat langzamerhand ook weer een vaste structuur;een vast ritme met vaste dagindeling. Dit compenseert deels het verlies aan overzicht en regie over het eigen leven.

Verloop

Het syndroom van Korsakov kent vaak een lange aanloop; langdurig alcoholmisbruik, leidend tot zelfverwaarlozing en cognitieve stoornissen. Op enig moment komt (door een vitamine B1-tekort) de omslag naar onomkeerbare beschadigingen. De ziekteverschijnselen herstellen niet meer, maar worden ook niet erger als voeding goed is en alcoholgebruik wordt gestaakt.

Patienten hebben vaak blijvend bescherming en begeleiding nodig. Zij worden daarom na diagnostiek vaak opgenomen in een verpleeghuis. Meestal wordt dit geboden in een (gespecialiseerd) verpleeghuis. We zien echter ook dat Korsakov-patienten met mildere cognitieve functiestoornissen in staat blijken zich met de nodige ondersteuning in de thuissituatie te handhaven, of in een gespecialiseerd RIBW (beschermde woonvorm) kunnen wonen.