Façadegedrag

Als mensen hun geheugenstoornissen proberen te verbloemen, noemen we dat façadegedrag.
Het komt vaak voor dat dementerenden proberen te verbloemen dat ze iets vergeten zijn. Soms is dat een soort verlegenheid om niet te laten merken dat het geheugen ze in de steek laat. Maar het gebeurt niet altijd met opzet of zelfs bewust. Iemand krijgt een vraag en probeert dan in zijn geheugen het antwoord te vinden. Hij noemt dan iets waarvan hij ook zelf denkt dat het klopt. Bijvoorbeeld op de vraag “Wat heb je vanmiddag gedaan?”, komt er iets dat hij of zij een keer op een middag gedaan heeft. Of hij geeft een antwoord dat vaak wel het goede antwoord is. "Ik was thuis".
Of de patiënt zoekt in zijn geheugen en denkt "ik zal wel boodschappen hebben gedaan, en ik zal wel bij de groenteboer zijn geweest". Dan antwoordt hij dat hij groente heeft gekocht. De patiënt werkt als het ware met het geheugen dat hij nog heeft.
Façadegedrag treedt ook vaak op ten aanzien van het huishouden. De dementerende laat het voorkomen dat hij veel meer zelf doet dan feitelijk nog het geval is. Dat is deels om de schijn op te houden, maar deels ook omdat hij zichzelf niet kan voorstellen dat hij niet meer zelf het eten kookt of voor de schone was zorgt. Hij of zij vergeet immers dat hij dat steeds vergeet te doen.

Voor de omgeving is dat lastig. Ten eerste kan het verhaal soms zo geloofwaardig klinken en zo goed passen, dat je het gelooft. Je wordt op het verkeerde been gezet. Als mantelzorger weet je ook dat er groente gehaald moet worden. Dus waarom zou je het dan wantrouwen. Als dan achteraf blijkt dat het niet klopte, en dat er wel meer verhalen niet klopten, is het soms moeilijk niet boos te worden. Je kunt het gevoel krijgen voorgelogen te zijn. Maar het kan ook leiden tot misverstanden. Als er binnen de familie afspraken zijn over wie wat doet en de patiënt zegt dat die en die helemaal niet is geweest. Of dat de dochter helemaal niet voor de was zorgt en dat hij dat vanochtend zelf heeft gedaan. Dan kan er onenigheid ontstaan omdat het lijkt alsof niet iedereen zijn afspraken nakomt.

Het is dus verstandig om in zulke gevallen even na te gaan of wat de dementerende zegt klopt. Ligt er groente in de koelkast, en eet de patiënt nog wel goed? Is de wasmand leeg en hangt er natte was aan de lijn?

Omgang met façadegedrag

Als je één keer hebt ervaren dat de dementerende façadegedrag vertoont, is het goed om zaken te checken. Is inderdaad warm eten gekookt. Zijn de rekeningen betaald?

Maar tegelijkertijd moet je proberen te voorkomen dat je de dementerende steeds weer examen laat doen. Een examen waarvoor hij niet meer kan slagen, maar waardoor hij zich wel in de verdediging gedrongen voelt.

Als duidelijk is dat iemand iets niet meer weet is het beter te vragen naar gevoelens dan naar feiten. "Heb je een leuke middag gehad?", in plaats van: "Wat heb je vanmiddag gedaan? " Op een vraag naar een gevoel is nooit een verkeerd antwoord te geven, dus het blijft voor de patiënt veel veiliger.